İnternetin sürekli gelişen ortamında, yeni bir terim dalgalar yaratıyor: web3. Peki web3 tam olarak nedir ve neden bu kadar ilgi görüyor? Dijital alemde gezinirken, teknolojideki temel değişimleri anlamak çok önemli.

Bu makalede, web3'ün kökenlerini, prensiplerini ve çevrimiçi deneyimlerimiz üzerindeki potansiyel etkisini keşfederek web3'ün derinliklerine dalıyoruz. Merkeziyetsiz ağlardan blockchain tabanlı yeniliklere kadar, bu özet web3'ün gizemlerini ve İnternet'in geleceği için çıkarımlarını çözmeyi amaçlıyor.

Web3 Nedir?

Tanım: Web3, merkeziyetsizlik prensiplerine dayanan İnternet'in yeni bir evrimidir. Web3, günümüzde var olan zengin ve etkileşimli dijital deneyimleri, kullanıcılara mülkiyet ve cryptographic guarantees sunan altyapıyla birleştirir.

Web3'ün ortaya çıkışı, hem geleneksel teknoloji hem de blockchain topluluğunun liderlerinden geniş ilgi gördü ve tarihi kökenleri ile gelecekteki etkileri hakkında tartışmaları tetikledi. İlk olarak dotcom döneminde Tim Berners-Lee tarafından ortaya atılan "web 3.0", başlangıçta makineler tarafından okunabilir İnternet verilerini çeşitli platformlar arasında etkinleştiren birbirine bağlı bir iletişim çerçevesini tanımlıyordu - Semantic Web ile eşanlamlı bir kavram.

Not: Bu tartışma boyunca, "web3" terimi, Berners-Lee'nin Semantic Web konseptini ifade eden "web 3.0"dan farklı olarak kullanılacaktır.

2014 yılında, Ethereum kurucu ortağı Gavin Wood, "DApps: What Web 3.0 Looks Like" başlıklı blog yazısında bu terimi yeniden kullanarak, blockchain'in consensus engines ve cryptography gibi protokoller aracılığıyla trustless bir etkileşim sistemi kurma potansiyelini vurguladı. Bugün, web3, teknoloji devleri ve blockchain öncüleri arasında temel prensipleri ve gelecekteki trust models üzerindeki etkileriyle ilgili tartışmaların odak noktası olmaya devam ediyor.

İnternet'in Evrimi

Web 1.0 (1994-2004)

İnternet'in bildiğimiz ilk aşaması olan Web 1.0, 1994'te başladı ve Twitter ve Facebook gibi önde gelen sosyal medya platformlarının ortaya çıkışıyla yaklaşık olarak 2004'te sona erdi. Geniş kitle Web 1.0 ile 1994'te tanışsa da, kökenleri 1968'de kurulan ABD hükümeti girişimi ARPANET'e (Advanced Research Projects Agency Network) dayanıyordu. Başlangıçta, ARPANET, veri alışverişi amacıyla askeri yüklenicileri ve üniversite profesörlerini birbirine bağlayan sınırlı bir ağ olarak hizmet verdi.

Web 1.0 döneminde, İnternet ağırlıklı olarak statik HTML sayfalarından oluşuyordu ve kullanıcılara minimum etkileşim fırsatı sunuyordu. America Online (AOL) gibi platformlar ve Usenet gibi tartışma forumları özel sohbetleri ve tartışma panolarını kolaylaştırsa da, İnternet'in genel manzarası sınırlı etkileşim ve çoğu kullanıcı için az sayıda finansal işlemle karakterize ediliyordu.

Web 1.0 ortamındaki etkileşimler ve finansal işlemler, para transferleri için güvenli bir altyapının olmaması nedeniyle kısıtlıydı. Ancak, dikkat çekici istisnalar vardı. Öncü bir örnek, 1995 yılında web sitesinde yenilikçi bir sipariş formu sunan Pizza Hut idi. Müşteriler bu form aracılığıyla sipariş verebilir ve teslimatta nakit ödeme yapabilirlerdi, bu da Web 1.0 döneminin sınırlı yetenekleri dahilindeki e-ticaret entegrasyonunun en eski örneklerinden birini sergiliyordu.

Web 2.0 (2004-Günümüz)

2004 civarında, web'in manzarası, sosyal etkileşimler, gaming, müzik ve video paylaşımı - yanı sıra finansal işlemler için artan kullanıcı talebiyle önemli ölçüde evrildi. Bu artış, İnternet hızındaki önemli gelişmeler, fiber optik altyapının gelişimi ve arama motoru teknolojisindeki iyileştirmelerle beslendi.

Gelişmiş etkileşim ihtiyacı, çok sayıda İnternet kurumunun ve şirketinin ortaya çıkmasını sağladı. Facebook, MySpace ve Twitter gibi sosyal medya platformları sosyal etkileşimi devrim niteliğinde değiştirdi, Napster gibi uygulamalar ise çevrimiçi müzik ve video paylaşımı ihtiyacını karşıladı.

Google, büyük miktardaki çevrimiçi bilgiyi etkili bir şekilde gezinmek için bir köşe taşı haline geldi. Ayrıca, Bank of America gibi geleneksel kurumlar, finansal etkileşimler ve elektronik fon transferleri talebini karşılamak için 256-bit AES gibi gelişmiş şifreleme standartlarını kullanarak adapte oldular.

Daha etkileşimli bir internete doğru bu geçiş, yeni işlevsellikler sunarak kullanıcı deneyimlerini önemli ölçüde iyileştirdi. Ancak, günümüzde hala yaygın olan bir ödünleşmeyi de beraberinde getirdi: Bu gelişmiş özelliklere ve etkileşimlere erişmek için kullanıcılar, önemli miktarda bilgi ve sorumluluğu merkezi üçüncü taraf platformlara emanet etmek zorundadır. Bu delegasyon, bu kuruluşlara veri ve content ownership üzerinde önemli bir güç ve etki sağlar.

Bu operasyonel model, İnternet'in bugüne kadarki işleyişini büyük ölçüde tanımlar. Yalnızca Amerika Birleşik Devletleri'nde, Google, YouTube, Facebook ve Amazon, Ekim 2021'de toplu olarak 23.56 milyar ziyaret aldı - bu, 5-20. sıralardaki web sitelerinin trafiğinin yaklaşık iki katı.

Web3 (2008-Gelecek)

2008'de Satoshi Nakamoto, Bitcoin whitepaper'ını tanıttı ve İnternet'in evriminde önemli bir dönüm noktası oldu. Bu belge, blockchain technology'nin temel prensiplerini özetledi ve Web 2.0'ın mevcut paradigmasını zorlayan bir peer-to-peer dijital para birimi tanıttı.

Bitcoin, güvenilir üçüncü taraflara güvenmeden İnternet üzerinden para alışverişi için güvenli bir yöntem sunarak dijital işlemlerde devrim yarattı. Satoshi, güven yerine cryptographic proof'a dayalı bir elektronik ödeme sistemine duyulan ihtiyacı vurguladı.

Smart contracts kavramı, İnternet'in merkeziyetsiz modelini daha da ileri taşıdı. Bitcoin güvenli peer-to-peer ödemeleri kolaylaştırırken, smart contracts bu kavramı programlanabilir anlaşmalara genişleterek sigorta, gaming, kimlik yönetimi ve supply chains gibi geniş bir uygulama yelpazesini mümkün kıldı.

Bu evrim, web deneyimlerinin ve dijital etkileşimlerin doğasında dönüştürücü bir değişime işaret ediyordu. Taraflar arasında doğrudan ve güvenli işlemleri kolaylaştırarak, smart contracts, fairness, transparency ve cryptographic integrity ile karakterize edilen bir İnternet vizyonu sundu.

Gavin Wood, bu yeniden tasarlanmış İnternet manzarasını kapsayacak şekilde "web3" terimini ortaya attı ve bunu "Secure Social Operating System" olarak tanımladı. web3, bireylerin ve kurumların anlaşmaları nasıl kurduğunu devrim niteliğinde değiştirmeyi amaçlayan merkeziyetsiz bir İnternet vizyonunu temsil ediyor.

Web 1.0'ın decentralized architecture'ını Web 2.0 uygulamalarının etkileşimli yetenekleriyle birleştirerek, kullanıcıların verilerine sahip olduğu ve işlemlerin cryptographic assurances ile korunduğu bir dijital ekosistem sunar. Marka tabanlı vaatlere güvenmek yerine, kullanıcılar anlaşmaları tam olarak programlandığı gibi yürütmek için deterministic software logic'e güvenebilirler.

Gaming ile İlişkisi?

Blockchain technology'deki bu gelişmeler ve web3'ün ortaya çıkışı, gaming industry için derin etkiler taşımaktadır. Smart contracts kavramı sadece finansal işlemlerde devrim yaratmakla kalmaz, aynı zamanda gaming experiences için yeni olanaklar sunar.

Smart contracts, in-game assets'in şeffaf ve immutable ownership'ını, provably fair gameplay mechanisms'ı ve decentralized gaming economies'i mümkün kılar. Dahası, web3'ün merkeziyetsiz doğası, gamers tarafından giderek daha fazla değer verilen fairness ve transparency prensipleriyle iyi uyum sağlar.

Blockchain technology olgunlaşmaya devam ettikçe ve web3 ivme kazandıkça, gaming landscape'inde önemli bir dönüşüm bekleyebiliriz; decentralized gaming platforms ve innovative gameplay mechanics giderek daha yaygın hale gelecektir.

Bu makale, orijinal bir blog yazısından esinlenilmiştir, daha fazla bilgi için orijinal yazıyı buradan okuyabilirsiniz.